VOORBEREIDING WERKPLAATS 15 / 9 / ’22: vrijkomen van onze bewuste zekerheden

Als mensen zijn we betekenisgevende wezens; we proberen zaken te begrijpen, en ze te ordenen in onze autobiografische verhalen. Daarbij gaan we ervaringen van het dagelijks leven, om er mee om te gaan, snel categoriseren, onderbrengen in hokjes van verwante ervaringen: we komen m.a.w. tot zienswijzen en overtuigingen hoe de zaken zijn, en we zijn geneigd tot veralgemenen. Dit helpt ons om vlot op een logische, of op een voor onszelf logisch lijkende, manier uit te maken hoe we met situaties zullen omgaan. Keerzijde is dat beeldvormingen andere zienswijzen uitsluiten, en ons riskeren vast te zetten.(Bv. ‘Ik voel me niet in de zevende hemel na de geboorte van mijn kind. Er is iets mis met mij.’)
Bij ervaringen die ons stresseren, frustreren, onder druk zetten, bedreigen, gaan we makkelijker over naar automatische reacties – vechten, vluchten, verstijven, het opgeven. We zijn dan nog meer geneigd minder genuanceerd bij de specifieke ad-hoc-situatie stil te staan, en sterker te gaan veralgemenen (altijd, nooit, iedereen, niemand…).
Bij PTSS en chronische stress kunnen mensen zich niet meer voorstellen dat de dingen anders kunnen zijn dan hoe ze ze door de traumatisering zijn gaan ervaren. Dit is uiteraard niet anders voor hulpverleners bij het uitoefenen van hun job: ook als hulpverleners gaan we categoriseren, met als keerzijde dat we ons soms moeilijk nog kunnen voorstellen dat een situatie anders in elkaar steekt dan we dachten.

Een m.i. fundamenteel aspect van therapie is dus ruimte te creëren voor iemand om zich weer te kunnen gaan voorstellen dat zijn of haar opgebouwde ordeningen, verklaringen, overtuigingen… niet per se onveranderlijk waar zijn (hoe waar ze ook aanvoelen). En hetzelfde geldt voor onszelf als hulpverlener.
Allerlei benaderingen kunnen ons hierbij helpen…
Hier gebruiken we bv…

• Opstellingen: door een verhaal in iemands extern en intern-systemische context te plaatsen.
• Door uit te nodigen om open te staan voor eigen en andermans associaties bij het verhaal (Team als therapeutisch medium).
• Door via interoceptie attenter te zijn voor de informatie die ons lichaam ons voortdurend geeft, maar waar we ons uiteraard niet altijd bewust van zijn.

Andere benaderingen die therapie kunnen onderbouwen…

• Mindfulness en (zelf-)hypnose die ons helpen een toestand te bereiken van grotere receptiviteit voor de ervaringsstroom (fysieke ervaring, associaties en metaforische vergelijkingen), alsook een autonoom-neurologische toestand van veiligheid.
• Creatieve expressie / metaforen, die expressie mogelijk maken, maar met een impliciet daarbij horende afstand tegenover de eigen ervaring, en de mogelijkheid om voeling te krijgen met het verbindend patroon.
• In zijn aflevering van Zomergasten legde Bessel van der Kolk uit hoe ook producten als MDMA mensen ondersteunen om meer afstand tegenover eerdere ervaringen te nemen – wie ben ik? Wat is met mij gebeurd? – en om daar relatief rustiger bij te blijven. Tegelijkertijd blijken mensen, aldus vd Kolk, gemakkelijker woorden voor hun ervaringen te vinden.

Fundamenteel belangrijk is wel de goede begeleiding hiervan.

• In dezelfde aflevering haalde B vd K ook de mogelijkheden van theater aan: het spelen van andere dan de eigen in het dagelijkse leven vertrouwde rollen, en het ervaren daarvan in het lichaam, biedt weer een andere weg tot de bedoelde verruiming / bevrijding.